«

»

Jan
08

Το επιστημονικό στάτους του Νευρογλωσσικού Προγραμματισμού (NLP)

nlp_man

«Whatever calls itself science isn’t». Αυτό το απόφθεγμα αποδίδεται στον πρωτοπόρο της τεχνητής νοημοσύνης, Μάρβιν Μίνσκι (M. Minsky). Και είχε δίκιο ο Μίνσκι: βλέποντας πόσο «καίγονται» να κατηγοριοποιηθούν ως «επιστημονικά» διάφορα προϊόντα και θεωρίες έτσι ώστε να αποκτήσουν ένα πιο υψηλό στάτους, το κατηγόρημα «επιστημονικό» έχει καταστεί έως και κιτς.

Φυσικά, όπως σημειώνει και ο διάσημος ιστορικός της επιστήμης Π. Φαγιεράμπεντ, το επιστημονικό στάτους δεν είναι πανάκεια: υπάρχουν και άλλα είδη γνώσης με τεράστια ιστορία και παράδοση των οποίων οι υπηρετούντες διατείνονται πως είναι εξίσου σημαντικά ή αξιόπιστα. Και εμείς δεν είμαστε οι νέοι κατακτητές της Αμερικής που ως άλλοι αποικιοκράτες θα εξαφανίσουμε κάθε διαφορετική και «αιρετική» μορφή γνώσης, είτε πρόκειται για θρησκεία, φιλοσοφία, παραδοσιακή ιατρική, μαγεία κτλ. κτλ. Ας ασχοληθούμε καλύτερα με τα του οίκου μας για να ελέγξουμε καταρχάς και καταρχήν αν είμαστε σίγουροι για το τι ακριβώς είναι επιστήμη. Και ας ξεκινήσουμε με το τι δεν είναι.

Το επικρατούν μόρφωμα, γνωστό και ως science, μτφρ: ειδητική, παρόλη την βεβαιότητα περί του αντιθέτου, δεν είναι επιστήμη. Το αντίθετο μάλιστα: κινείται σε τελείως αντίθετη τροχιά από την επιστήμη. Είναι ένα εμπειριστικό μόρφωμα με βάση το πείραμα, την παραβίαση της λογικής σειράς αιτιότητας σε βάση δήθεν μαθηματική (στατιστική) και με σκέψη μάλλον διπολική. Αποκλείοντας την ορισμική ως βάση της, η ειδητική έρχεται τελικά σε πλήρη ρήξη με την επιστήμη: ένα καλώς ορισμένο και λογικά δομημένο σύστημα γνώσης, με βάση την εποπτεία και την αξιωματική.

Σίγουρα, όταν κάποιος αναρωτιέται για το επιστημονικό στάτους του NLP, παίρνει δύο αντίθετες απαντήσεις ανάλογα με το αν αναρωτιέται στα Ελληνικά ή σε κάποια άλλη γλώσσα. Ο NLP δεν είναι science, ειδητική, είναι όμως επιστήμη –και αυτό είναι το μεγάλο του προσόν. Ας δούμε το λόγο.

Πως δομείται η επιστήμη; Αξιωματικά. Κάποιες υποθέσεις εργασίας τίθενται, μέσω των οποίων στήνεται ένα ολόκληρο σύστημα γνώσης το οποίο οφείλει να είναι συνεκτικό, ουχί επαναληπτικό, κομψό και θεωρητικά παραγωγικό. Έτσι είναι δομημένα τα μαθηματικά και έτσι θα έπρεπε να είναι δομημένη κάθε άλλη εφαρμοσμένη επιστήμη. Αντιθέτως, η ειδητική, υποπίπτοντας διαρκώς στο σφάλμα της απάτης των αισθήσεων, δομεί συστήματα βασισμένα στο πείραμα, τα όποια συστήματα βρίθουν αντιφάσεων, τις οποίες και πάλι προσπαθεί η ειδητική –τουλάχιστον όποτε το αντιλαμβάνεται—να τις επιλύσει με… επιπλέον πειράματα.

Ο Μπάντλερ, χωρίς να το έχει καταλάβει (θεωρώντας ότι κάνει science!), κάνει επιστήμη: εποπτικά (και όχι εμπειρικά), έχει ως έρεισμα διάφορες παρατηρήσεις (π.χ. πως θεραπεύουν επιτυχημένοι ψυχολόγοι, ή πως σκέπτονται άτομα που έχουν ξεπεράσει φοβίες κτλ.). Αμέσως μετά ξεχνά την προέλευση των παρατηρήσεων αυτών και αφού τις αρχετυπώσει και τις καταστήσει ένα όμοιο αλλά άλλο σύστημα, τις παρουσιάζει ως NLP. Το νέο αυτό σύστημα είναι συνεκτικό, ελεύθερο εσωτερικών αντιφάσεων και κομψό. Στηρίζεται σε αξιόλογες υποθέσεις εργασίας (οι οποίες –υπόψιν- δεν χρειάζεται να δικαιολογηθούν!) οι οποίες εκκινώντας από την αφαίρεση και όχι από την πράξη ή την εμπειρία (όπως ίσως νομίζει ο ίδιος ο Μπάντλερ), αφορούν και πάλι τον κόσμο υπό μια συγκεκριμένη ερμηνεία.

Από εκεί και πέρα, περνώντας σε ένα δεύτερο επίπεδο, βλέπουμε πάλι την αδυναμία της ειδητικής να αξιολογήσει τον NLP. Τα μισά πειράματα δείχνουν ότι ο NLP είναι αποτελεσματικός, και τα άλλα μισά ότι δεν δουλεύει. Μέσα από την ειδητική μέθοδο, η οποία κατά βάση είναι η πειραματική μέθοδος, είναι αμφίβολο ότι θα έχουμε ποτέ κάποιο αξιόλογο συμπέρασμα όχι μόνο για τον NLP, αλλά και γενικότερα για την ψυχολογία, τα οικονομικά ή την κοινωνιολογία. Όσο στηριζόμαστε στο πείραμα και σε δήθεν «αντικειμενικές» συσκευές για να μετράμε παραμέτρους έτσι και αλλιώς τιθέμενες από εμάς κατά το δοκούν, θα βρίσκουμε αυτό που ψάχνουμε να βρούμε, είτε θετικό, είτε αρνητικό, είτε οποιονδήποτε συνδυασμό ανάλογα με το πώς στήνουμε το εκάστοτε «αντικειμενικό» πείραμα.

 

Κωνσταντίνος Γ. Παπαγεωργίου υπ. PhD
Επιστημολόγος, Θεραπευτής NLP

Leave a Reply

Page optimized by WP Minify WordPress Plugin